تهویه مطبوع شامل اقداماتی است که جهت ایجاد شرایط آسایش حرارتی برای افراد روی هوا انجام می شود. این اقدامات می تواند به طور معمول شامل گرم کردن ساده (افزایش دما)، سرد کردن ساده (پایین آوردن دما)، رطوبت دادن به هوا (افزایش رطوبت) و رطوبت گیری (کاهش رطوبت) باشد. در واقع کار اصلی سیستم های تهویه مطبوع، تنظیم سه فاکتور رطوبت، دما و سرعت جریان هوا می باشد. سیستم های تهویه مطبوع معمولا دارای سه جز اصلی برای تولید، انتقال و توزیع بوده و در کنار آن از اجزای فرعی برای افزایش کیفیت هوا هم استفاده می کنند.
ناحیه آسایش
طبق استاندارد اشر (ASHRAE Standard 55) آسایش حرارتی شرایط ذهنی است که منتج به ایجاد احساس رضایت از شرایط حرارتی محیط می شود. زمانی شرایط آسایش در یک فضا برقرار است که بیش از 80% حاضرین در آن فضا نسبت به پارامترهای تهویه مطبوعی احساس رضایت داشته باشند. ترکیب مطلوبی از دمای هوا، مقدار رطوبت نسبی، حرکت هوا و دمای متوسط تابشی محدودهی نسبتا مشخصی را ارائه می کند که اکثریت افراد در آن احساس آسایش می کنند، این محدوده را ناحیهی آسایش[1]می نامند. تامین آسایش حرارتی برای ساکنان ساختمان، هدف اصلی فرآیندهای تهویه مطبوع می باشد. تعیین و تخمین محدودهی آسایش یکی از مهمترین کارهایی است که باید قبل از ساخت یک بنا انجام شود تا قابلیت بنای طراحی شده برای تامین شرایط آسایش حرارتی استفاده کنندگان ارزیابی شده و در صورت نیاز تغییرات لازم صورت پذیرد. رضایت از شرایط حرارتی به این دلیل اهمیت دارد که بر بهره وری و سلامت انسان تاثیر می گذارد. به عنوان نمونه کارمندان دفتری که از محیط حرارتی خود رضایت دارند، هم از نظر سلامتی و حالت روحی در شرایط بهتری قرار دارند و هم پرکارترند.
یک شخص وقتی احساس آسایش می کند که بدن او به حالت تعادل دمایی رسیده و بتواند گرمای اضافه را دفع و یا گرمای مورد نیاز بدن را جذب کند. میزان گرمای تولید شده به میزان فعالیت بدن بستگی دارد مثلا برای یک مرد میانسال: حدود 87 وات هنگام خوابیدن، 115 وات هنگام استراحت یا کار اداری، 230 وات هنگام بازی بولینگ و 440 وات هنگام انجام کار فیزیکی سنگین می باشد در حالی که مقادیر مشابه برای یک خانم میانسال در حدود %15 کمتر است. در ضمن در کنار نوع فعالیت و جنسیت (تعیین کننده نرخ متابولیک بدن) فاکتورهایی مانند نوع پوشش و میزان مقاومت حرارتی لباس، توقعات فردی و عادت، دمای هوا، دمای متوسط تابشی، سرعت جریان هوا و رطوبت نسبی بر آسایش حرارتی تاثیر می گذارند. بنابراین نمی توان مشخصات و یا حتی بازه واحدی را برای ایجاد شرایط آسایش تعیین کرد به همین دلیل در عمده مراجع برای حالات و شرایط مختلف یک بازه به عنوان شرایط آسایش تعیین می شود. به عنوان نمونه همان طور که در شکل1 نشان داده شده است، در استاندارد 55 اشره برای حالت مختلفی شامل موارد زیر نواحی آسایش مختلفی ارایه شده اند.
ناحیه 1: برای فعالیت نسبتا سنگین و پوشش زیاد
ناحیه 2: برای حالت معمول تابستان
ناحیه 3: برای حالت معمول زمستان
ناحیه 4: برای خانمها در حالت نشسته و پوشش کم
[1] Comfort Zone
شکل 1 نواحی آسایش برای شرایط مختلف بر اساس استاندارد اشره 55
توجه: با در نظر گرفتن مراجع مختلف و به طور کاملا کلی می توان گفت که بیشتر افراد در دمای 21 تا 26 درجه سلسیوس و رطوبت نسبی 30% تا 60% احساس مناسبی دارند.
